२०२६ पौष १७, बिहिबार
बर्दिया । बर्दिया जिल्लामा मानव–वन्यजन्तु द्वन्द्व पछिल्ला वर्षहरूमा गम्भीर सामाजिक तथा वातावरणीय चुनौतीका रूपमा देखा परेको छ। चालु आर्थिक वर्षमै वन्यजन्तुको आक्रमणबाट ११ जनाको मृत्यु र १८ जना घाइते हुनु सामान्य घटना नभई स्थानीय सुरक्षामाथि गम्भीर प्रश्न खडा गर्ने विषय हो। विशेषगरी चितुवाको आक्रमणबाट सबैभन्दा धेरै मानवीय क्षति भएको तथ्यांकले समस्या कुन स्तरसम्म पुगेको छ भन्ने स्पष्ट पार्छ।
वन क्षेत्रको अतिक्रमण, बस्ती विस्तार, वन्यजन्तुको प्राकृतिक बासस्थानमा आएको संकुचन तथा आहारा अभावजस्ता कारणले चितुवा, बाघ, हात्ती र गैंडा मानव बस्ती नजिक पुग्न थालेका छन्। यसले मानव र वन्यजन्तुबीचको दूरी घटाउँदै द्वन्द्व बढाएको देखिन्छ। बर्दियाका गुलरिया, राजापुर, मधुवन र बारबर्दिया क्षेत्र यस समस्याबाट बढी प्रभावित बनेका छन्।
समस्याग्रस्त चितुवालाई नियन्त्रणमा लिन ६ वटा चितुवा समातिए पनि यो दीर्घकालीन समाधान भने होइन। एउटा चितुवा नियन्त्रणमा लिए पनि अर्को वन्यजन्तु बस्तीमा प्रवेश गर्ने क्रम जारी रहनुले समस्या वन्यजन्तुमा मात्र नभई व्यवस्थापन प्रणालीमा रहेको संकेत गर्छ।
स्थानीयवासीहरू अहिले खेतबारीमा काम गर्न, बालबालिकालाई विद्यालय पठाउन र राति घरबाहिर निस्कनसमेत डराउन थालेका छन्। यसले मानव जीवन मात्र होइन, स्थानीय अर्थतन्त्र र सामाजिक गतिविधिमा समेत प्रत्यक्ष असर पारिरहेको छ।
यस समस्याको समाधानका लागि केवल वन्यजन्तु नियन्त्रण पर्याप्त हुँदैन। वन्यजन्तुको आवागमन क्षेत्र पहिचान, जैविक करिडोर संरक्षण, जोखिमयुक्त बस्तीमा पूर्वसूचना प्रणाली, प्रभावकारी सचेतना अभियान, क्षतिपूर्ति प्रक्रियाको सहजता तथा स्थानीय समुदायको सहभागितासहित दीर्घकालीन योजना आवश्यक देखिन्छ। साथै वन कार्यालय, निकुञ्ज प्रशासन, स्थानीय सरकार र समुदायबीच प्रभावकारी समन्वय अपरिहार्य छ।
मानव–वन्यजन्तु द्वन्द्व केवल बर्दियाको समस्या होइन, संरक्षण र मानव सुरक्षाबीच सन्तुलन कायम गर्ने राष्ट्रिय चुनौती हो। वन्यजन्तुको संरक्षणसँगै स्थानीय नागरिकको जिउधनको सुरक्षा सुनिश्चित गर्न नसकिए संरक्षण अभियानप्रति जनविश्वास कमजोर हुन सक्ने खतरा पनि उत्तिकै छ।
